Over grenzen

Als je iets nieuws doet, weet je nog niet precies waar je grenzen liggen. Dat leer je al doende. Zo ook met het schrijven van levensverhalen. In eerste instantie dacht ik: Alles kan en alles mag, de klant is koning. Maar bij nader inzien heb ik daarin ook mijn grenzen.

Die grenzen leerde ik bij meneer G.

Meneer G. was geïnteresseerd in mijn werk en wilde weten wat ik voor hem kon betekenen. Dus plande ik een vrijblijvend kennismakingsgesprek met hem in. Meneer G. vertelde dat hij al jaren rondliep met het idee om de volgende generatie, die inmiddels bestond uit vijf kinderen en twaalf kleinkinderen, iets mee te geven van zijn levenservaring. Hij was nu 79 en had in zijn leven zo veel gedaan, meegemaakt en geleerd, daar hadden ze misschien wel wat aan.

Maar hij wist niet goed in welke vorm hij het wilde gieten.

Meneer G. wilde geen ellenlange verhalen of opsommingen van gebeurtenissen waar niemand op zat te wachten. Ook wilde hij niet te veel foto’s, tien was meer dan genoeg. En al was hij dan 54 jaar getrouwd met zijn vrouw, het moest niet te veel over haar gaan. Niet omdat zij niet belangrijk voor hem was, integendeel, maar zijn vrouw hield er niet van om in de belangstelling staan en ze vond het idee van een levensboek maar niks.

Aan mij de eer om iets te bedenken wat bij meneer zijn wensen paste.

Daar heb ik even over moeten nadenken, maar uiteindelijk bracht hij me op het idee van de Pickwick-vragen, een interview van ongeveer 25 vragen waarmee ik een duidelijk beeld probeerde te scheppen van zijn persoonlijkheid, normen, waarden en levenslessen. Hier ging meneer G. mee akkoord en zelfs zijn vrouw vond het een leuk idee.

Zo gezegd, zo gedaan.

Een week later kwam ik weer bij meneer G. We gingen alle vragen bij langs en er ontstond een mooi en open gesprek. Meneer G. vertelde over wat hij belangrijk vond en waar hij zich aan ergerde, over dat hij zijn ouders bewonderde (want hun leven was niet makkelijk geweest), over wat hij vroeger wilde worden en waarom dat heel anders was uitgepakt, over wat zijn vrouw en kinderen voor hem betekenen en welke inzichten hij in de loop der tijd had opgedaan.

Dit was precies de informatie waar ik op gehoopt had.

Tijdens het uitwerken van de antwoorden besloot ik de tekst in de vorm van vraag en antwoord te laten staan, omdat een prachtig beeld van meneer G. gaf. Ik was opgelucht en trots dat het zo goed had uitgepakt. Ik mailde hem de uitgewerkte tekst en vroeg om het na te lezen. Na een week kreeg ik bericht. Meneer G. had nog wat tijd nodig om “het één en ander toe te voegen”. Ik begreep niet precies wat hij bedoelde, maar ik wachtte geduldig af.

Na een maand zat ik weer bij meneer G. aan de keukentafel.

Hij vertelde dat hij de afgelopen weken druk bezig was geweest. Hij had 86 foto’s, twee stambomen  en vier gedichten verzamelt voor in zijn boek. Verder had hij al zijn reizen, indrukwekkende momenten en belangrijke gebeurtenissen van zijn bedrijf op chronologische volgorde onder elkaar gezet. En als kers op de taart had hij met hulp van zijn dochter mijn tekst door AI (artificial intelligence) gehaald, zodat het een ‘echt’ verhaal was geworden. Het was nu nog een beetje rommelig, maar of ik alles wilde structureren en er dan een mooi boek van wilde maken…? O ja, hij wilde dat 150 boeken laten drukken, want veel van zijn vrienden en kennissen hadden interesse.

Ik was verrast, hij was 180 graden gedraaid in zijn wensen.

Thuis keek ik er in alle rust naar het AI-verhaal en ik schrok me naar! Ik gruwelde van wat ik las. Mijn tekst was veranderd in een kunstmatig gedrocht! De stijl was compleet veranderd, de antwoorden geromantiseerd en uit hun verband gerukt. Meneer G. werd neergezet als een ware held, er stonden dingen dubbel beschreven en er werden aannames gedaan en conclusies getrokken die niet klopten met wat hij me had verteld.

Langzaam kwam het besef dat dit géén positieve reclame zou zijn.

Ik legde meneer G. uit waarom ik het niet mooi vond en mijn naam hier niet aan wilde verbinden. Ik hoopte dat hij het zou begrijpen, maar hij was juist erg onder der indruk van het vernieuwde verhaal. Zakelijk als hij was, zei hij dat we dan beter afscheid van elkaar konden nemen. Ik schrok, maar kon eigenlijk alleen maar beamen dat de verschillen te groot waren.

En zo leerde ik mijn grens.

Mensen mogen best wensen en ideeën hebben, graag zelfs, maar ik maak een verhaal niet mooier dan dat het mij wordt verteld. Ik gebruik woorden en zinnen die iemand zelf gebruikt. Ik verdraai niks en trek ook geen conclusies.

Ik wil iemand laten zien zoals hij écht is, niks meer en niks minder.